Trouw deelnemer aan onze Schaken tegen Kankertoernooien
Twee mooie anekdotes
1. Max Euwe deed ook mee aan een actie tegen kanker!
Eind 1958/begin 1959 deed Max Euwe mee aan een actie voor het Koningin Wilhelmina Fonds. Hij deed dit samen met niemand minder dan Prins Bernhard. Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Vereniging ‘De Nederlandse Dagblad Pers’ boden de uitgevers van de dagbladen gratis advertenties aan voor deze actie. Het was een prijsvraag met een eerste prijs van 10.000 gulden, belastingvrij. De oplossing kon middels briefkaarten worden ingestuurd. Een briefkaart kostte 8 cent en per oplossing moest 25 cent worden bijgeplakt met een maximum van vier oplossingen per briefkaart. Dit ingevolge de voorschriften der Posterijen.
Welke jeugdfoto hoort er bij bovenstaande personen?
Tijdens het seniorenkampioen in Sliedrecht op 16 mei werd deze quizvraag uitgeprobeerd, er waren 12 inzendingen, niemand had de goede oplossing. Op het Max Euwe Snelschaaktoernooi op 20 mei is deze vraag ook aan de deelnemers voorgelegd. Wilco Kah, een bezoeker (geen deelnemer), kwam naar mij toe met de vraag of hij zonder mededinging mee mocht doen. En hij legde mij uit waarom.
Niemand had de quizvraag goed behalve die inzending zonder mededinging. De naam was AI en AI had de quizvraag goed. Wilco had het quizplaatje voorgelegd aan zijn betaald Claude-abonnement op zijn mobiel en kreeg binnen enkele seconden de oplossing. Een interessante vraag is op hoeveel verschillende manieren dit is op te lossen met AI? Bij het bespreken van de inzendingen waren dr. H. Jaap van den Herik en Wilco aanwezig. De afspraak was dat Jaap een van de inzendingen mocht trekken die dan ook de prijs, een Euwe-taart, aan de gelukkige mocht uitreiken. Jaap trok blind de inzending van Menno van der Eerden. Was wel bijzonder dat Jaap, de grondlegger van AI in Nederland en oud-hoogleraar in Leiden, Tilburg en Maastricht, en nu de voorzitter van het Max Euwe Centrum in Amsterdam, dit onverwachte AI-voorval mocht meemaken. Het leidde tot mooie gesprekken en nieuwe contacten. Op de foto overhandigt Jaap een Euwe-taart aan Menno.
Hieronder de oplossing uit de krant van zo’n 70 jaar geleden, een tijd zonder sociale media, computers, mobieltjes, AI etc.
2. Twee schaakproblemen en een Euwe-taart
Max Euwe vierde zijn 77ste verjaardag als President van de FIDE in Brazilië. Het toppunt van het feest was een grote taart met de schaakborden van ijs met erop de stukken van chocolade. Twee schaakproblemen die de letters M en E vormden, het monogram van Max Euwe. De gasten vonden het prachtig maar Euwe moest eerst de twee problemen (mat in drie) oplossen voordat de taart kon worden aangesneden. Het M-probleem had Euwe snel opgelost, maar om welke reden dan ook liep hij stuk op het probleem met de letter E. Hier ging het zelfs in de mogelijke oplossingen om een dame-offer! Iedereen had trek in taart en de Argentijnse grootmeester Pal Benkö, de componist van deze problemen, fluisterde de oplossing in. Snel daarna kon de taart, onder luid applaus, worden aangesneden.
De twee eerder gepubliceerde schaakproblemen (mat in drie) en de afbeelding van Euwe waren in de te winnen taart verwerkt. Samen met de drie vragen bleek het een te moeilijke opgave, er waren geen inzendingen. (De vragen waren: geef de oplossingen, wie heeft deze problemen gecomponeerd en ter gelegenheid waarvan en in welk land?)
Oplossing van M: Pf2-Ke3, Kf1-Kxf3, d4 en mat.
Oplossing van E: Pc4-Pc6, Dxa4+- Kxa4, Lxc6 en mat, bij Pc4-c5 dan Dxc5+ – Pxc5 en Pd4 mat.
Bron: My Life, Games and Compositions, by GM Pal Benkö and IM Jeremy Silman
Teun Koorevaar, Vlaardingen 20 mei 2026, de 125ste jaardag van Max Euwe.
Euwe was eregast in Breda bij een zogeheten geheime tweekamp tussen Timman (toen elo 2600) en de Sovjetgrootmeester Polugaevsky (elo 2635). De wereldkampioen stelde het op prijs om in Breda te worden opgehaald en als hij dan woensdagavond nog op de trein kon worden gezet richting Amsterdam, was alles verder geregeld.
Het ging dus geheel in de stijl van de grand-maître, zoals Sosonko ook eens moest ervaren, toen hij met Euwe vanuit Amsterdam CS met een taxi naar zijn huis wilde rijden. ,,Tramlijn 9 stopt vlak bij mijn huis”, schijnt Euwe te hebben gezegd.
Risico
Als je een man laat ophalen, die tot alle windstreken bekend is, neem je natuurlijk geen risico. De locale horecabaas Cees van Eijck (toen bekend van het teamschaken in de Stadsherberg) beschikte over een status auto. Hij was graag bereid om op te treden als persoonlijk chauffeur van Euwe en had ook graag naar Amsterdam willen doorrijden, maar voor Euwe was de trein en daarna openbaar vervoer ook meer dan prima.
Margreet Sas, verpleegkundige en dochter van een bekend Dordts specialist, was bereid om als begeleidster mee te gaan. Je neemt vanzelf geen risico, als een man van groot statuur naar Dordt wil komen. Als een minister werd hij voor gereden bij sporthal Sterrenburg om het festijn Ratje Doe met zijn aanwezigheid op te vrolijken.
Zijn achterbank was bezaaid met stukken en er kwam een loodgieterstas mee uit de auto. Euwe werd voorgesteld aan schaakliefhebbers en aan Sijbrands. In de sporthal ging hij een simultaan spelen tegen kinderen, die meededen aan Ratje Doe. De vraag was of de kinderen zich later zullen hebben herinnerd nog eens tegen Euwe te hebben gespeeld.
Ben
De belangstelling was in elk geval maximaal. Dat kwam wellicht ook door een simultaan een dag eerder. IGM Lodewijk Prins was toen te gast bij Ratje Doe en bij schaakclub Dordrecht. Hij sliep toen bij Adrie Fiole thuis, die zijn flat aan de grootmeester en zijn vrouw beschikbaar had gesteld. Ook het Fokkertoernooi mocht zich verheugen in de belangstelling van prins.
Euwe was er maar één dag. Er waren jeugdspelers van vroeger, met herinneringen. De nestor van schaakclub Groothoofd, Ben Klok, wilde ook graag tegen zijn idool Euwe spelen, maar de grootmeester kwam voor de kinderen natuurlijk. Ben werd echter gewoon Bennie Klok en zonder dat de organisator het zag, dook hij in een hoek van de simultaanhoek om mee te kunnen schaken tegen Euwe. De wedstrijd was al aan de gang, toen Bennie Klok tussen de kinderen werd ontdekt. De lach op zijn gezicht van een kind. Hij mocht toen natuurlijk als illegaal doorspelen en viel dus onder een soort schaakpardon regeling.
MAX-imaal resultaat
Euwe bleek een liefhebber te zijn van offers op f7. Jisk Liemburg volgde toen de wedstrijd voor het clubblad van Groothoofd en tekende uit de mond van Euwe op, dat hij die dag één groot talent had aangetroffen achter de tafel. Het bleek de toen nog jonge Haring te zijn, net 16 jaar. Ronald pakte een gelijk spel mee en haalde later nog het kampioenschap van Groothoofd binnen.
Euwe haalde een maximaal resultaat. Hij onderhield zich daarna kort met zijn bewonderaars van alle leeftijden. De loodgieterstas werd door hem niet vergeten. ,,Ik zoek nog een gratis plekje om te studeren”, zo zei hij. Er bleek een internationaal congres aan te komen van de Wereldschaakbond Fide en Euwe was graag goed voorbereid. Later werd door zijn secretaresse van toen, op het Max Euwe centrum gezegd, dat Euwe altijd zich bleef inzetten voor zijn denksport door de dossiers ook van binnen en buiten te kennen.
Wantijpaviljoen
Cees van Eijck bracht hem naar het Wantijpaviljoen, waar hij op geheel eigen kosten een tafel nam op het buitenterras. De stukken (geen schaakstukken dus!) kwamen uit de tas en verder behoefde hij geen gezelschap. De afspraak om rond 18 uur te worden opgehaald voor de verplichting in de avonduren in Dordt was hem voldoende.
Om half zeven werd Euwe in een stevige stoel aangetroffen naast Jan de Heer van de Bombardon, waar toen schaken heel populair was. Jan had al de eerste schaakcomputers toen met als namen Berta de Heer en Phocus Kingma. De laatste was zomaar een bekende lokale muzikant, die speelde in ;het voorprogramma van de Snowflake. Phocus was soms zo stoned dat hij op het podium bij zijn eigen muziek soms even in slaap viel, maar als hij met de schaakcomputer bezig was, was de muzikant klaar wakker.
Euwe gaf zittend naast Jan van de Bombardon commentaar bij een schaakpartij ergens uit Venetië 1948. Euwe vond het heel boeiend, die computer ontwikkeling en als hoogleraar had hij die ontwikkelingen ook voorspeld.
Euwe begon om zeven uur met een lezing. De sportwethouder van Dordt, Jan Zaaijer, was er ook. ,,Als Euwe in Dordt uit spreken gaat, dan behoort het gemeentebestuur er gewoon te zijn”, zo zei hij. Dat was een historisch juiste opmerking. In 1936 trok Euwe ook door het land en werd overal als een vorst ontvangen. In Americain in Dordt zat zo ongeveer het gehele gemeentebestuur naar de wereldkampioen te luisteren over hoe hij de match had ervaren en verwerkt.
Pieter Verkade stelde Euwe indringende vragen over het jeugdschaak. De grootmeester antwoordde elegant. Na een uur was het afgelopen. Van Eijck was bereid met de statusauto naar Amsterdam te rijden. Euwe hoorde dat aan, dacht uit beleefdheid na en zijn antwoord was veelzeggend: ,,Als u mij bij het station brengt, is het genoeg geweest.”
Met dank aan Hans Berrevoets, Dordrecht
De nieuwssite van Tom van Bokhoven heeft hieraan ook aandacht besteed. Helaas bestaat deze site niet meer.
Prof. Max Euwe, de enige Nederlandse wereldkampioen schaken, overleed in 1981
Zijn naam houdt nog steeds een bepaalde klank en niet alleen in Nederland.
Euwe ging nadat hij eind 1935 wereldkampioen was geworden op tournee door het land om mensen bij te praten over zijn tweekamp tegen Aljechin.
In Dordrecht was er een echt welkomstcomité gevormd, onder leiding van sportbobo Karel Lotsy, om de wereldkampioen in Americain stijlvol te kunnen ontvangen.
Het gehele stadsbestuur zat op de eerste rij en natuurlijk sprak burgemeester De Gaay Fortman hem toe.
Euwe kreeg een echt geschenk van Dordrecht: Een ets van de Grote Kerk. Verschillende kranten deden verslag, zo ook het Vaderland zoals hieronder weergegeven.
Schaken Dr. Max Euwe te Dordrecht De wereldkampioen schaken, dr. Max Euwe, is zaterdagavond te Dordrecht de gast geweest van de twee plaatselijke verenigingen, de Dordrechtse Schaakvereniging en 0.D.1. Hij heeft daar voor een zeer talrijk publiek een beschouwing gegeven over verschillende tactische ogenblikken uit zijn strijd tegen Aljechin en glng vooral in op de 7e en 26e partij, welke eerste door hem werd verloren, doch dle hij , zoals hij aantoonde, remise had kunnen spelen, terwijl hij de laatste op schitterende wijle won. Verder gaf hij nog een korte uiteenzetting van de 14e partij.
Voor de aanvang van zijn causerie had dr. Euwe een spontane huldiging In ontvangst te nemen. Namens het daartoe gevormde comité bracht de heer K. J. Lotsy de wereldkampioen hulde voor de grote sportiviteit, die hij in de wedstrijd aan den dag heeft gelegd. Hij memoreerde de grote belangstelling. dle In alle lagen der bevolking heerste en zei dat de sport mannen als dr. Euwe broodnodig heeft. Tenslotte bood de heer Lotsy een fraaie ets van den Dordtse dom aan, terwijl voorts mevrouw Euwe bloemen werden geoffreerd.
Aan het einde van de bijzonder belangwekkende beschouwingen, die bij de aanwezigen groot enthousiasme verwekten, heelt de burgemeester van Dordrecht, de heer F. L. de Gaay Fortman, nog woorden van hulde en bewondering gesproken. waarbij hij er de aandacht op vestigde, dat juist door de fraaie prestatie van dr. Euwe de belangstelling voor de schaaksport in Nederland een hoge vlucht heeft genomen.
Met dank aan Hans Berrevoets, Dordrecht
De nieuwssite van Tom van Bokhoven heeft hieraan ook aandacht besteed. Helaas bestaat deze site niet meer.
Onlangs werden er in Amsterdam twee grote beelden onthuld met de titel Blijf nabij. Deze beelden moeten gevoelens oproepen en hopelijk ook het gesprek openen over de aandacht voor patiënten in hun laatste levensfase en voor hun naasten.
De kunstenaar Saskia Stolz heeft gekozen voor de afbeelding van twee hoofden, een van een patiënt en een van een naaste. Stolz hierover :’Ik leerde dat de palliatieve levensfase vooral over gezamenlijkheid en verbinding gaat.’
Het kunstwerk is tot 10 april in Amsterdam te zien op het Beursplein en trekt daarna het gehele land door. In mei vinden er twee Max Euwe schaaktoernooien plaats in het Deltahotel aan de Maas in Vlaardingen om geld in te zamelen voor de palliatieve zorg voor kankerpatiënten, jong en oud. Dit in het kader van de 10de editie van Schaken tegen Kanker. Geef je tijdig op voor dit toernooi. Website: www.schakentegenkanker.nl
Twee Max Euwe schaakproblemen
In de aanloop naar 20 mei, de geboortedag van Max Euwe 125 jaar geleden, kunnen er twee Max Euwe Schaakproblemen worden opgelost. Onder de goede oplossers van een of beide problemen worden twee bijzondere prijzen verloot. Voor 20 mei worden de winnaars bekend gemaakt en deze verrassende prijzen kunnen uitsluitend op woensdagvond 20 mei worden afgehaald bij het Deltahotel in Vlaardingen waar dan het Max Euwe Snelschaaktoernooi wordt gehouden, ook hier met vele prijzen. We publiceren bij de bekendmaking twee leuke anekdotes over Max Euwe en het schaakprobleem.
Van de twee problemen hieronder willen we weten:
De sleutelzetten (alleen de eerste zet van wit is voldoende)? Met de volgende extra’s:
Wie heeft deze problemen gecomponeerd?
Ter gelegenheid waarvan en in welk land werd dit gevierd?
Vorige week dinsdag, 31 maart, had ik een ontmoeting met Jaap van den Herik om bij te praten over Max Euwe, het Max Euwe Centrum in Amsterdam, de stichting Corry Vreeken, de twee Max Euwe-toernooien in het kader van Schaken tegen Kanker, en natuurlijk computerschaak en kunstmatige intelligentie. Dat laatste onderwerp kwam extra tot leven omdat ik recent een experiment ben gestart met een schaakrobot tijdens schaaklessen voor basisschoolkinderen.
De ontmoeting vond plaats in het Deltahotel aan de Maas in Vlaardingen, waar in mei de twee bijzondere Max Euwe-toernooien worden georganiseerd.
Jeugd en schaakcarrière
Jaap, geboren in 1947 in Rotterdam-Hillegersberg, raakte al op jonge leeftijd besmet met het schaakvirus. Hij werd jeugdkampioen van Rotterdam en later ook studentenkampioen van Nederland. In de beslissende ronde van het studentenkampioenschap moest hij het opnemen tegen Ton Timman, de oudere broer van Jan Timman.
Zoals zoveel jonge schakers droomde hij ervan wereldkampioen te worden. Al snel besefte hij echter dat Jan Timman een grotere kanshebber was. Met humor vertelde Jaap een anekdote over een busreis naar Antwerpen, in het kader van de legendarische wedstrijden tussen Rotterdam en Antwerpen. Achterin de bus zaten Hans Böhm en Jan Timman, terwijl Jaap zijn vriendin Letty had meegenomen. Timman merkte op dat het met Jaap waarschijnlijk niets zou worden in het schaken, omdat hij zo verliefd was. Deze anekdote is ook terug te vinden in het recent verschenen boek Herinneringen van twee schaakvrienden van Böhm en Timman.
Jaap was lid van verschillende verenigingen: SV Kralingen, SG Overschie en SV (Volmac) Rotterdam. Een markante periode vormde de afsplitsing rond Goris en de Nieuwe Rotterdamse Schaakbond (NRSB). Goris was zijn wiskundeleraar op het Marnix Gymnasium, Jaap volgde hem aanvankelijk, maar keerde later terug naar de RSB (Overschie en Volmac Rotterdam).
Studie en loopbaan
Na het Marnix Gymnasium ging Jaap wiskunde studeren. Mede op advies van zijn mentor, prof. dr. ir. H . van Bekkum, besloot hij van zijn hobby zijn beroep te maken. In 1983 promoveerde hij als een van de grondleggers in Nederland op het gebied van Kunstmatige Intelligentie (zie verderop).
Tijdens mijn werkperiode bij de Rotterdamse Verzekering Sociëteit (RVS, 1961–1969) ontmoette ik collega’s als mr. Pitlo, De Jong en Dannijs, allen actief binnen de Rotterdamse Schaakbond. Jaap kende hen eveneens goed.
Max Euwe en persoonlijke herinneringen
Jaap opent op 16 en 20 mei de Max Euwe-toernooien, die dit jaar in het teken staan van Schaken tegen Kanker. Hij doet dit als bestuursvoorzitter van het Max Euwe Centrum in Amsterdam, een functie die hij sinds medio 2024 bekleedt als opvolger van grootmeester Paul van der Sterren.
Het doel van de toernooien is geld in te zamelen voor palliatieve zorg voor kankerpatiënten. Max Euwe zette zich destijds in voor het KWF. Alle deelnemers ontvangen een fraaie Euwe-herinneringsmedaille.
Jaap vertelde een treffende anekdote over Euwe:
“Tijdens een groot schaakevenement (sluiting van de oude RAI) in Amsterdam gaf Euwe simultaan. Ik mocht ook optreden als simultaanspeler en speelde o.a. tegen Dirk Brouwer, een kleinzoon van Euwe. ‘Wat leuk dat u tegen hem speelt ‘ zei Euwe. Helemaal aan het eind kwam Dirk huilend naar me toe en vroeg: “Waar is opa?” Euwe had voor zijn doen niet goed gespeeld (vond hij zelf ) en was inmiddels zonder verder nadenken vertrokken. — Hij was zijn kleinzoon gewoon vergeten.– Uiteindelijk hebben we zijn moeder Fietie, dochter van Max Euwe, kunnen bereiken, en die kwam hem ophalen.”
Een mooi voorbeeld van de verstrooidheid die soms bij schakers voorkomt.
Jaap had altijd goed contact met Fietie Euwe, mede omdat zij elkaar ook regelmatig troffen tijdens hun werkzaamheden aan de TH Delft. Euwe hielp Jaap bovendien aan een introductie bij oud-wereldkampioen Botwinnik, in het kader van zijn onderzoek naar computerschaak.
Mijn (TK) herinnering aan Max Euwe dateert uit 1969 toen ik zijn colleges Methodologie van deElectronische Informatieverwerking volgde aan de Nederlandse Hogeschool te Rotterdam.
Wetenschap en visie
Op 21 juni 1983 promoveerde Jaap op het proefschrift Computerschaak, Schaakwereld en Kunstmatige Intelligentie. Zijn promotoren waren Henk Lombaers, Adriaan Dingemans de Groot en Joop Doorman (zoon van Schout-bij-nacht Karel Doorman). Euwe maakte dit helaas niet meer mee; hij overleed in 1981.
Een interview met Jaap van Jan Jacobs in de Volkskrant van 18 juni 1983, drie dagen voor Jaaps promotie
Tijdens de promotie vond een memorabele discussie plaats tussen De Groot en Jaap. De Groot stelde dat computers nooit wereldkampioen zouden kunnen worden, omdat intuïtie niet te programmeren is. Jaap was het daar niet mee eens. De rector beëindigde het debat met de woorden:
“Heren, uw tijd is voorbij. Het is remise.”
Twee weken later ontving Jaap van het blad Intermediair het verzoek een kort commentaar te geven op een artikel dat ter publicatie aangeboden was door Prof. dr. A.D. de Groot (zie ref. 1983). Het was getiteld: Over schakers-intuïtie of de blinde vlek van Van den Herik. Jaap tegen zijn vrouw: “Wat een geweldige vechter is die man om dit onderwerp met zoveel verve te verdedigen!”
Veertien jaar later versloeg Deep Blue wereldkampioen Garry Kasparov — een historische bevestiging van Jaaps visie.
Adriaan de Groot is vooral bekend van zijn proefschrift Het denken van den schaker en was evenals Jaap bevriend met Max Euwe. In 1936 schreef hij een uitgebreid psychologisch artikel onder de titel: Rondom Euwe’s Wereldkampioenschap.
Aan het eind van het leven van De Groot ging Jaap hem samen met zijn vrouw op Schiermonnikoog bezoeken. Jaap: “Adriaan, graag bedank ik je voor je begeleiding over vele jaren.” De Groot tegen Jaap: “Dank je. We waren het zelden eens, maar we mochten elkaar graag.” Een mooier compliment kun je van je vriend en promotor niet krijgen.
In januari 2017 was Jaap te gast in het radioprogramma de Nieuwsshow van de Tros. Hier ging het onder meer over de vraag of intuïtie programmeerbaar was. Jaap vond van wel natuurlijk. Op schaaksite.nl was ik een serie artikelen gestart over AI en denksport. Zie het standpunt van Jaap in Mysterieuze spelers ‘Magister’ en ‘Master’ zijn ontmaskerd. In 2016 publiceerde ik het artikel Kan ‘Giraffe’ leren schaken? Dit ging over AI en schaken, DeepMind en Demis Hassabis.
Jaap heeft een indrukwekkende academische loopbaan opgebouwd aan universiteiten in Delft, Leiden, Tilburg en Maastricht. Bij zijn afscheid in Leiden (2021) werd hij benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Zijn afscheidsrede droeg de titel De kracht van de blinde vlek. Een knipoog naar het Intermediair-artikel.
Hij benadrukt dat het schaakspel wetenschappelijk nog altijd niet volledig is opgelost. Volgens hem zal dat mogelijk pas in de aanloop naar 2050 gebeuren, mede door de complexiteit van het schaakspel en de beperkingen van huidige (quantum)computers.
Schaakrobot in het onderwijs
De opkomst van (home)computers die kunnen schaken heeft Jaap vanaf het begin gevolgd en er veel over gepubliceerd zowel in het blad van de CSVN als het ICGA Journal (IGCA staat voor International Computer Games Association). Ook was hij schaakjournalist van het dagblad De Telegraaf. Een van zijn bekendste artikelen uit het ICGA Journal is Computer Chess: From idea to Deep Mind uit 2018 met een reprint in 2023 voor het ICGA-Congres in Amsterdam.
Schaakrobots bestaan al langer, maar recente technologische ontwikkelingen maken nieuwe toepassingen mogelijk. Tijdens het Erasmiaans Schaakfestijn 2023 werden al diverse (zelfgebouwde) robots getoond.
In ons gesprek presenteerde ik een nieuwe commerciële schaakrobot die wordt ingezet bij schaaklessen voor basisschoolleerlingen. De robot biedt meer dan alleen speelmogelijkheden: hij heeft ook educatieve functies en interactieve toepassingen.
Jaap was onder de indruk van het ontwerp en de didactische mogelijkheden. De robot is gecertificeerd door de European Chess Union (ECU) en zou mogelijk ook interessant kunnen zijn voor het Max Euwe Centrum in Amsterdam.
Stichting Corry Vreeken
In 2012 richtte Jaap samen met Herman van Bekkum, Piet de Jong en Monique Stam de stichting Corry Vreeken op. Doel is het levend houden van de nalatenschap van Corry Vreeken en het stimuleren van het meisjesschaak.
Corry, voormalig voorzitter van SV Volmac Rotterdam, stond bekend als de ‘Grande Dame’ van het Nederlandse schaken. Zij en haar man waren bevriend met Euwe, die regelmatig bij hen op bezoek kwam.
Het voorzitterschap wordt binnenkort door Jaap overgedragen aan een nieuwe generatie, met Jessica Derksen-Harmsen als opvolger. Jaap blijft voorlopig betrokken als vice-voorzitter.
Tot slot
Op zaterdag 9 mei vindt het Corry Vreeken Jeugdtoernooi plaats in Maassluis, gevolgd door het Max Euwe Jeugdtoernooi en het Max Euwe snelschaaktoernooi in Vlaardingen (16 mei) en de viering van Euwe’s 125ste verjaardag, eveneens in Vlaardingen. Het beloven drukke, maar bijzondere weken te worden.
Jaap gaf mij bij het afscheid nog interessant leesmateriaal mee, waaronder zijn Liber Amicorum – The Tilburg Years.
Wij, Ronald Möhrke en ondergetekende, verheugen ons erop dat we de tiende editie van ons Schaken tegen Kanker Toernooi een bijzondere naam mogen geven, die van onze enige wereldkampioen schaken. De reden dat we dit toernooi op woensdagavond 20 mei 2026 organiseren is dat het op deze datum precies 125 jaar geleden is dat Max Euwe werd geboren in Watergraafsmeer. Daarnaast was het Max Euwe die zich inzette voor het Koningin Wilhelmina Fonds! De voorzitter van het Max Euwe Centrum te Amsterdam, dr. H.J. van den Herik, is bereid gevonden het toernooi te openen.
Op zaterdag 16 mei wordt het Max Euwe Jeugdtoernooi gehouden, de 5de jeugdeditie van Schaken tegen Kanker.
Voor alle informatie (incl. de posters en de fraaie herinneringsmedailles) over beide Max Euwe Schaaktoernooien, in het fraaie Deltahotel aan de Maas te Vlaardingen, ga je naar onze website (www.schakentegenkanker.nl) waar je ook de inschrijfformulieren kunt vinden. Lees ook over de schakers die aan de gevolgen van kanker zijn overleden. Alle opbrengsten komen geheel ten goede aan de palliatieve zorg voor kankerpatiënten onder het Roparun motto:
‘Leven toevoegen aan de dagen, waar geen dagen meer kunnen worden toegevoegd aan het leven.’
Rotterdamse roots en belangrijke Rotterdamse contacten
Zijn moeder, Elisabeth van der Meer, is in juli 1879 in Rotterdam geboren en Max Euwe is vernoemd naar zijn opa van moederskant, Machgielis van der Meer, geboren in IJsselmonde in 1841. Zijn oudere broer Willem is vernoemd naar de opa van vaderskant. Zowel Max Euwe als zijn moeder hebben (o)pa nooit gekend door zijn plotselinge overlijden tijdens Kerst 1878. De oma van Max, Catharina Johanna de Wit, geboren in Vlissingen in 1849, was toen al in verwachting van zijn moeder.
Max Euwe woonde in de periode 1924 -1926, nu honderd jaar geleden, in Rotterdam in de Kortenaerstraat, vlak bij de Witte de Withstraat en het centrum. Hij gaf wiskundeles op de HBS aan het Afrikaanderplein in Rotterdam-Zuid, ook wel de Boerenzij genoemd. De HBS was gevestigd in een noodgebouw, het huidige (school)gebouw moest nog worden ontworpen en gebouwd. Max Euwe was lid van de Nieuw Rotterdamse Schaakvereniging (N.R.S.V.) van de legendarische bestuurder, auteur en schaakpromotor mr. Oskam. Euwe vertelde dat hij in zijn carrière veel steun van mr. Oskam had ondervonden. Hij was al sinds 1921 schaakkampioen van Nederland. De foto komt uit Rotterdams Schaaknieuws 1925 met de volgende tekst van mr. Oskam(?):
Max Euwe.
‘Met een clean score komt hij uit den Winterwedstrijd van N.R.S.V.
Ongeslagen kwam hij met den Eerste Prijs uit Wiesbaden. Bravo!
Wij brengen hierbij het portret van de primissimus.’
Max Euwe vergezelde in zijn zomervakantie van 1924 mr. A. Rueb en dr. M. Niemeijer naar Parijs waar hij op 12 juli deelnam aan de eerste schaakolympiade en vervolgens op 20 juli getuige was van de oprichting van de Wereldschaakbond (FIDE). Mr. A. Rueb werd gekozen als eerste voorzitter van de FIDE.
Naast tijd voor het schrijven aan zijn proefschrift werkte hij in Rotterdam ook aan zijn allereerste schaakboekje dat in 1925 werd uitgebracht, met achter in een bon voor een simultaan bij A.S.C. (zijn club in Amsterdam) of N.R.S.V. (zijn club in Rotterdam). In 1926 gaf hij de eerste schaaklessen aan de Rotterdamse Volksuniversiteit en maakte hij veel lesstof in de vorm van syllabi. Een syllabus bevatte in die tijd één hoofdstuk of één les. Hij zou jarenlang schaak les blijven geven aan o.m. de Volksuniversiteiten van Rotterdam, Amsterdam en Den Haag. Andere hoogtepunten in 1926 waren, nu honderd jaar gelden, zijn huwelijk met Caro Bergman, zijn promotie tot doctor in de Wis- en Natuurkunde, zijn derde titel Nederlands Kampioen Schaken en zijn eerste match tegen dr. Alexander Aljechin.
De Rotterdamse Ida van Dugteren, negen jaar ouder dan Max Euwe, was sinds de oprichting de ambitieuze en vooruitstrevende directeur (heette toen secretaresse) van de Rotterdamse Volksuniversiteit. Zij kreeg veel onderscheidingen, waaronder de Zilveren Anjer uit handen van Prins Bernhard. Zij vroeg aan Max Euwe een bijdrage te leveren aan het jubileumboek t.g.v. het tienjarig bestaan van de Rotterdamse Volksuniversiteit (1917-1927), een hele eer.
Door zijn goede contacten met haar, zij was ook medeoprichter en prominent lid van het bestuur van de Bond van Nederlandse Volksuniversiteiten, kreeg hij de gelegenheid vanaf 1931 schaaklessen te maken en te presenteren voor de pas opgerichte Radio Volksuniversiteiten Holland (RVU), kantoorhoudende te Rotterdam. Radio was een revolutionaire ontwikkeling in die tijd. Onder haar bezielende regie werd er uitgezonden vanuit Rotterdam, Amsterdam en Hilversum. Zij vroeg Max Euwe radiolessen te verzorgen en begeleidende syllabi te maken. Een uitstekende oefening voor de vele schaakboeken die hij zou schrijven.
Tijdens zijn eerste en twee WK-matches daarna tegen dr. Alexander Aljechin om het wereldkampioenschap, 1935 en 1937, werd er alle keren een partij in Rotterdam gespeeld. Op vertrouwd terrein en op een eerste klas locatie, geregeld door mr. Oskam.
In 1935, Max Euwe was nog net geen wereldkampioen, kwam het boekje uit met de titel: Oom Jan leert zijn neefje schaken. Dit boekje maakte Max Euwe met de in Rotterdam geboren onderwijzer Albert Loon. Albert Loon tekende voor de didactische en pedagogische kant en Max Euwe voor de schaaktechnische kant. Het boekje werd, naast een groot succes, ook een klassieker. Het wordt nog steeds herdrukt. Max Euwe ging zich hierna nadrukkelijker inzetten voor het schoolschaak.
De grootste radioster van de jaren dertig werd Max Euwe. Als radioster trad hij in 1931 voor het eerst op in een speciaal door de VARA georganiseerde simultaanwedstrijd met tien tegenstanders. Omdat ieder moment een zet kon worden gedaan bleek een doorlopend radioverslag mogelijk. Dat zo’n wedstrijd speciaal voor een radio-uitzending werd opgezet zou men als een startpunt van de mediasport kunnen beschouwen. Begin jaren dertig wist vooral de VARA van Euwes populariteit te profiteren. Samen met de AVRO werd Max Euwe tot mediaheld gemaakt. Euwe verzorgde vanaf 1932 o.m. voor de VARA (RVU) schaakcursussen. Schaken was een sport in opkomst.
In 1951, 75 jaar geleden, werd het eerste NTS-Journaal uitgezonden. Het Journaal opende met de strijd tussen Max Euwe en Jan Hein Donner om het kampioenschap van Nederland. In huize Euwe stond alles op z’n kop, zo vertelde zijn oudste dochter Caroline in het interview. In 1956 werd het eerste NOS-Journaal uitgezonden.
Begin 1956 werd Max Euwe erelid van de Koninklijke Nederlandse Schaakbond (KNSB). In dat jaar besloot hij te stoppen als leraar Wiskunde aan het Amsterdamse meisjeslyceum. Hij was hier 30 jaar, met enkele onderbrekingen, met veel plezier leraar geweest. Het was de tijd van de introductie van de computer in het Nederlandse bedrijfsleven. Dit trok al vroeg zijn aandacht. Vijftien jaar lang vervulde hij, in verschillende functies, een pioniersrol op dit gebied.
Hans Reismann, een Rotterdamse journalist, tekende op: ‘Euwe heeft altijd hard moeten werken, maar hij vond dat zelf de gewoonste zaak van de wereld. Het heeft hem volgens eigen zeggen ’geen kwaad’ gedaan. Tot zijn 55ste heeft de doctor in de wis- en natuurkunde het niet breed gehad. ‘Ik heb nooit financiële zorgen gekend, maar ik ben pas van een zekere welstand gaan genieten toen ik met de computerkunde in aanraking kwam.’ We zouden hem nu een hardwerkende Nederlander noemen.
Hij trad in dienst bij de Amerikaanse computeronderneming Remington Rand en bezocht Amerika begin 1957, samen met zijn vrouw, om Remington Rand-cursussen te volgen. Bij zijn bezoek aan de befaamde New Yorkse Manhattan Chess Club speelde hij twee partijen tegen de 14-jarige Bobby Fischer. De eerste partij, op Bobby’s verjaardag, won hij in 20 zetten door een mooie combinatie, de tweede werd remise. Euwe was onder de indruk van deze 14-jarige jongen die in 1957 schaakkampioen van Amerika zou worden! Bij terugkeer in Nederland vertelde Max Euwe de aanwezige pers: ‘Deze jonge schaker kan zeker tot de meesters worden gerekend. Hij doorziet nagenoeg alle, ook de meest onverwachte spelsituaties.’
1956 de laatste keer dat Max Euwe aan het NK Schaken meedeed
Ook vertelde hij de pers dat hij niet meer meedeed aan het Nederlands Kampioenschap Schaken en vrijwillig zijn titel afstond. Zijn nieuwe baan eiste al zijn tijd op. Jan Hein Donner volgde hem in 1957 op als schaakkampioen van Nederland.
Max Euwe deed ook mee aan een actie tegen kanker!
Eind 1958/begin 1959 deed Max Euwe mee aan een actie voor het Koningin Wilhelmina Fonds. Hij deed dit met niemand minder dan Prins Bernhard. Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Vereniging ‘De Nederlandse Dagblad Pers’ boden de uitgevers van de dagbladen gratis advertenties aan voor deze actie. Het was een prijsvraag met een eerste prijs van 10.000 gulden, belastingvrij. De oplossing kon middels briefkaarten worden ingestuurd. Een briefkaart kostte 8 cent en per oplossing moest 25 cent worden bijgeplakt met een maximum van vier oplossingen per briefkaart. Dit ingevolge de voorschriften der Posterijen.
Welke jeugdfoto hoort bij welke persoon?
Carrière in de automatisering
Eind 1959 werd hij directeur van de Stichting Studiecentrum Administratieve Automatisering. Een bekend patroon herhaalde zich. Lezingen en lessen geven, studeren en artikelen schrijven. Nu niet over schaken maar over automatisering. Over dit onderwerp bestonden er nog nauwelijks Nederlandse boeken. Max Euwe ging ze schrijven. Radio en tv wisten hem nog steeds te vinden. Teleac, de opvolger van Radio Volksuniversiteiten Holland (RVU), zou later met Max Euwe tv-lessen gaan uitzenden over de computer en twee series over schaken.
Zijn hoogtepunt was ongetwijfeld de benoeming in 1964 tot bijzonder hoogleraar Methodologie van de Automatische Informatieverwerking aan zowel de Nederlandse Economische Hogeschool te Rotterdam (nu Erasmus Universiteit) als de Katholieke Hogeschool te Tilburg (nu Tilburg Universiteit). Een jaar later werd hij in Tilburg bevorderd tot hoogleraar en directeur van het Rekencentrum en ging hij ook in Tilburg wonen. Hij was de allereerste hoogleraar Informatica, zoals we dit nu zouden noemen. Alhoewel onderbelicht was dit misschien wel de belangrijkste en gelukkigste periode in zijn werkzame leven. Belangrijker nog dan zijn wereldkampioenschap in 1935. Hoogleraar worden was sinds zijn promotie in 1926 nooit ver uit zijn gedachten.
Toch weer schaken
In 1971 ging Max Euwe weer een nieuwe uitdaging aan als President van de Wereldschaakbond (FIDE) met als hoogtepunt, tijdens de Koude Oorlog, de match om het wereldkampioenschap in Reyjavik (IJsland) tussen Boris Spassky (Sovjet- Unie) en Bobby Fischer (Verenigde Staten van Amerika) in 1972. Fischer won.
In deze periode schaakte hij op hoge leeftijd weer bij Volmac Rotterdam waar hij af en toe logeerde bij Corry en Piet Vreeken, die in Vlaardingen en Maasluis hebben gewoond. (Corry was een coryfee bij het damesschaak, jarenlang voorzitter van Volmac Rotterdam en een goede vriendin van Max Euwe en Joop van Oosterom. In 1987 kreeg zij van de FIDE honorair de titel vrouwengrootmeester. Zij overleed vorig jaar op 91-jarige leeftijd.)
Op 1 april 1980, precies vier jaar na de oprichting van elektronicabedrijf Apple door Steve Jobs, werd Teletekst in gebruik genomen. Max Euwe opende en speelde een partijtje schaak met Wim Stokla dat live op Teletekst werd uitgezonden. Er waren toen nog maar weinig tv-toestellen waarop Teletekst beschikbaar was.
Ter gelegenheid van zijn 80ste verjaardag zond Henny Vijgeboom (een bekende Rotterdamse schaker, bestuurder, organisator en journalist) een felicitatiebrief met wat herinneringen aan Max Euwe. Hij vond dit leuk en schreef terug: ‘Beste vriend Vijgeboom. Er zijn veel felicitatietelegrammen en andere bewijzen van feestelijk medeleven bij ons binnengekomen en ik wil ook u heel hartelijk dankzeggen voor uw vriendelijke belangstelling die Caro en mij bijzonder goed heeft gedaan. Alle goeds, M. Euwe.’ Het was een van de fijnste brieven die Henny Vijgeboom ooit ontving.
Henny Vijgeboom, zo vertelde hij vaak, had in 1957 meegedaan aan de VARA-TV quiz ‘Weet wel wat je waagt’ van de destijds immens populaire Theo Eerdmans, met de oogverblindende Maud als assistente. Zijn onderwerp was schaken. Hij eindigde met nul punten door het missen van de laatste vraag. Later kwam hij Max Euwe ergens tegen. Die stapte glimlachend op me af en zegt: ‘Jammer dat je die laatste vraag in de quiz miste…’ Hoezo er waren erg moeilijke vragen bij. Euwe glimlachte en zei: ‘De VARA had mij gevraagd vier lastige vragen te verzinnen…’ Ik bedankte hem en zei: ‘Als u nog eens wat weet…’ Mijn idool kon er om lachen; ik alleen maar als een boer met kiespijn.
Henny Vijgeboom (1923-2004) overleed aan de gevolgen van kanker.
Begin 1981 was Max Euwe betrokken bij het eerste nummer van het blad van de pas opgerichte Computer Schaakvereniging Nederland (CSVN). Hij vond toen dat er in het computerschaak veel te veel nadruk werd gelegd op ‘brute force’. Hij hoopte op een combinatie van berekening en patroonherkenning die de computer beter zou kunnen maken. Twee Rotterdammers die vanaf het eerste uur betrokken waren als bestuurder bij de CSVN waren Jaap van den Herik en wijlen Jan Louwman, ook wel Vader Computerschaak genoemd. Al in 1979 had het softwarebedrijf Volmac 100.000 gulden uitgeloofd voor het computerprogramma dat Max Euwe voor 1 januari 1984 zou verslaan. Van zo’n uitdaging kwam het niet. Helaas heeft Max Euwe de doorbraak van de personal computer (met veel schaakprogramma’s) niet meer mogen meemaken.
Blijvende herinneringen
De eerste zegels werden uitgereikt aan de drie dochters van Max Euwe.
De schaakstelling is de ‘Parel van Zandvoort’ uit de 26ste WK-partij in 1935
In augustus 1981 overleed Max Euwe, 80 jaar oud. Na zijn overlijden kwamen er twee fraaie postzegels uit.
Op 8 november 1986 werd door zijn weduwe, Caro E. Euwe Bergman, het naar hem genoemde centrum in Amsterdam geopend onder toeziend oog van burgermeester drs. E. Van Thijn. Van Thijn was ook een schaakliefhebber. Een nieuw initiatief in Rotterdam is de ontwikkeling van een Max Euwe Centrum aan de Maas, Mecca 010 gedoopt.
Tegenover de Erasmus Universiteit ligt het Brainpark. De Max Euwelaan is een belangrijke verkeersader in dit park. Zijn weduwe onthulde hier in 1988 een plaquette ter ere van haar man. Dit was een initiatief van een firma van projectontwikkelaars die in het Brainpark een nieuw kantoor hadden geopend. In de hal van dit kantoor had het Max Euwe Centrum een tijdelijke tentoonstelling ingericht. Namens de gemeente woonde baron Schimmelpenninck – van Oije de onthulling bij. De komende jaren gaat dit Rotterdamse verhaal verder met nog grootsere plannen.
Overlijden van de biograaf van Max Euwe
In 2020 overleed de 76-jarige Alexander Münninghoff aan de gevolgen van kanker. Hij schreef het prachtige boek: ‘Max Euwe, biografie van een wereldkampioen’. Uitgegeven in 1976, in 2001 kwam er bij New in Chess een vertaling in het Engels uit.
In de aanloop naar de twee Max Euwe Schaaktoernooien worden artikelen gepubliceerd over de ‘Rotterdamse jaren’ van dr. Max Euwe.
Teun Koorevaar
Oud-voorzitter Rotterdamse Schaakbond (2002-2009) en medeorganisator van Schaken tegen Kanker toernooien
